بلۆگی ساپێل
ئیسپارک (EDM) چییە؟
ماشینکاری بە دەرهاویشتنی کارەبایی (EDM) یان ئیسپارک، شێوازێکی نائاسایی و لابردنیی دروستکردنە (بۆ نموونە لە دروستکردنی قاڵبی ئینجێکشنی پلاستیکدا بەکار دێت)، کە بە پریشکی کارەبایی بەردەوام لەناو شلەیەکی نەگەیەنەردا پارچەی کار دەتوێنێتەوە و بەهەڵمی دەکات. لەم پرۆسەیەدا ئامراز و پارچەی کار هیچ بەرکەوتنێکی ڕاستەوخۆیان نییە؛ بۆیە پارچە ناسکەکان بەبێ هیچ پەستانێکی میکانیکی و تێکچوونێک، بە وردیی میکرۆنی بەرهەم دێن. ئەم تەکنەلۆژیایە باشترین جێگرەوەی شێوازە کۆنەکانە بۆ ماشینکاریی کانزا زۆر ڕەقەکان و دروستکردنی شێوەی ئەندازەییی زۆر ئاڵۆز.
مێژوو و پەرەسەندنی ئیسپارک
یەکەم ئامێری ئیسپارک
لە ساڵی 1943دا، دوو زانا بە ناوەکانی ب. ر. لازارێنکۆ و ن. ئی. لازارێنکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت ئەرکیان پێ سپێردرا ڕێگایەک بدۆزنەوە بۆ ڕێگرتن لە داخوران و پریشکدان لە خاڵە پەیوەندییە کارەباییە تەنگستنییەکاندا. هەرچەندە لە ئەرکە سەرەکییەکەیاندا سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام دۆزینەوەیەکی بەنرخیان کرد: تێگەیشتن کە ئەگەر ئەلیکترۆدەکان لە شلەیەکی نەگەیەنەردا نوقم بکرێن، داخورانی پریشک زۆر وردتر کۆنترۆڵ دەکرێت. ئەم دۆزینەوە گەورەیە لازارێنکۆکانی گەیاندە داهێنانی یەکەم ئامێری کرداریی ماشینکاری بە دەرهاویشتنی کارەبایی (EDM) بۆ کارکردن لەسەر ماددەی ڕەقی وەک تەنگستن.
پەرەپێدانی ئامێرەکە لە ئەمریکا
لە هەمان کاتدا و بە تەواوی سەربەخۆ، تیمێکی ئەمریکی ئامێرێکی ئیسپارکیان پەرە پێدا بۆ دەرهێنانی مەتە و قەلاویزی شکاو لەناو پارچە ڕێژراوە ئەلەمنیۆمییەکاندا. هەوڵە سەرەتاییەکانیان بە ئامرازی هەڵکۆڵینی کارەباییی لاواز زۆر سەرکەوتوو نەبوو. بەڵام دواتر بە تێکەڵکردنی یەکەی پریشکی بەهێزتر، دووبارەبوونەوەی خۆکاری پریشک و سیستەمێکی گۆڕینی شلە کە بە بڕەرێکی ئەلیکترۆمەگنێتی کاری دەکرد، توانییان ئامێری کرداری دروست بکەن کە لە هەر چرکەیەکدا 60 پریشکی دروست دەکرد. ئامێرەکانی دواتر کە لەسەر بنەمای دیزاینەکەیان دروست کران، بازنەی لامپی ڤاکیۆمیان بەکار دەهێنا کە توانای دروستکردنی هەزاران پریشکیان لە چرکەیەکدا هەبوو، و خێرایی بڕینیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز کردەوە.
سەرهەڵدانی وایەرکات
جۆرێکی نوێی ئەم تەکنەلۆژیایە بە ناوی ئیسپارکی وایەری (وایەرکات) لە شەستەکانی سەدەی بیستەمدا بۆ دروستکردنی ئامراز و قاڵب لە پۆڵای ڕەقکراو سەری هەڵدا. لەم شێوازەدا ئەلیکترۆدەکە بوو بە وایەرێکی باریک کە بۆ ئەوەی بەهۆی داخورانەوە نەپچڕێت، بەردەوام لە نێوان دوو قەرقەرەدا دەجووڵا تا بەشە کارکەرەکەی هەمیشە بگۆڕێت.
قۆناغەکانی پرۆسەی ئیسپارک هەنگاو بە هەنگاو
- دانان بەبێ بەرکەوتن: ئەلیکترۆد و پارچەی کار لە دوورییەکی زۆر نزیکدا، بەبێ ئەوەی بەریەک بکەون، لەناو شلەیەکی نەگەیەنەری کارەبا (دیئەلیکتریک) دادەنرێن.
- دروستبوونی بواری کارەبایی: کاتێک سەرچاوەی کارەبا ڤۆڵتیج دەدات، توندیی بواری کارەبایی لەو بۆشاییە میکرۆنییەی نێوان دوو ئەلیکترۆدەکەدا زۆر بەرز دەبێتەوە.
- شکانی کارەبایی و دروستبوونی پلازما: ئەم بوارە بەهێزە دەبێتە هۆی شکانی نەگەیەنەریی شلەکە و دروستبوونی کەناڵێکی پلازمای گەیەنەر لە شوێنی دەرهاویشتنەکەدا.
- توانەوە و بەهەڵمبوونی گەرمی: پلازماکە گەرمییەکی زۆر توند دروست دەکات کە لە ساتێکدا بەشێکی زۆر بچووک لە ڕووی پارچەی کار دەتوێنێتەوە و بەهەڵمی دەکات.
- پاککردنەوەی وردە پارچەکان: بە بڕینی کارەباکە پلازماکە دادەڕمێت، و شلە نەگەیەنەرەکە وردە پارچە تواوەکان دەشوات و لە ناوچەکە دەریان دەکات، تا نەگەیەنەرییەکە دووبارە بگەڕێتەوە.
ڕۆڵی گرنگی شلەی نەگەیەنەر (زەیت یان ئاوی بێ ئایۆن)
تا ڤۆڵتیجی شکان نەگات، شلەکە وەک نەگەیەنەرێکی سەرەتایی کار دەکات. هەروەها ئەرکی گواستنەوەی گەرمی و ساردکردنەوەی ئەلیکترۆد و پارچەی کار، و شۆردنی بەردەوامی وردە ئاسنەکانی لە ئەستۆیە بۆ ئەوەی ڕێگە لە کورتە‌سووتان (شۆرت) بگرێت.
ڕێکخستنە سەرەکییەکانی ئامێرەکە
کاتی هەڵبوونی پریشک، ماوەی مانەوەی هەر پریشکێک دیاری دەکات؛ کاتی درێژتر چاڵی قووڵتر دروست دەکات و ڕووکارەکە زبرتر دەکات. کاتی کوژانەوەی پریشک، ماوەی نێوان پریشکەکانە، کە دەرفەتی پێویست بە ڕۆیشتنی شلە نەگەیەنەرەکە دەدات تا وردە پارچە داخوراوەکان لە ناوچەی بڕین دەربکات.
باشی و خراپییەکانی شێوازی ئیسپارک
ئیسپارک بە بەراورد لەگەڵ شێوازە کۆنەکانی هەڵگرتنی ورداسن، تایبەتمەندیی جیاواز، باشیی بەرچاو و بێگومان هەندێک سنووری تەکنیکیی تایبەتی هەیە:
باشییەکانی ماشینکاری بە ئیسپارک
- ماشینکاریی کانزا زۆر ڕەقەکان بەبێ گوێدانە ڕادەی ڕەقییان: یەکێک لە گەورەترین باشییەکانی ئەم شێوازە، توانای بێوێنەیەتی لە ماشینکاریی کانزا زۆر ڕەقەکانی وەک تیتانیۆم، پۆڵای ڕەقکراو، سوپەر ئەلۆی و کاربایدەکان.
- هیچ هێزێکی میکانیکی ناخرێتە سەر پارچەی کار: لە پرۆسەی ئیسپارکدا هیچ بەرکەوتنێکی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئامراز (ئەلیکترۆد) و پارچەی کاردا نییە. ئەم سروشتە بێ بەرکەوتنە هەر جۆرە فشارێکی میکانیکی، چەمانەوە و تێکچوونێکی پارچەی کار لادەبات، و دروستکردنی پارچەی زۆر ناسک، بۆری، کاویتیی قاڵب، دیواری زۆر باریک و پێکهاتەی هەستیار بەبێ زیان دەکات.
- وردییەکی زۆر بەرز و کوالیتییەکی نایابی ڕووکار: ئەم تەکنەلۆژیایە توانای گەیشتنی بە تۆلێرانسی زۆر ورد هەیە تا نزیکەی 2.5 میکرۆمەتر (±0.0001 ئینچ)، و تەنانەت وردیی ئەندازەییی میکرۆنیش لە وایەرکاتدا. پرۆسەی دەرهاویشتنی کارەبایی ڕووکارێکی زۆر بەکوالیتی دروست دەکات کە پێویستی بە کاری تەواوکاریی دووەم (وەک تاشین یان پۆلیشکردن) زۆر کەم دەکاتەوە.
- توانای دروستکردنی شێوەی ئەندازەییی ئاڵۆز و جۆگەی قووڵ: ئیسپارک ڕێگە بە بەرهەمهێنەران دەدات جۆگەی زۆر باریک، کونی زۆر ورد، گۆشەی قووچەکی و بۆشاییی سێ ڕەهەندیی قووڵ دروست بکەن کە بە ئامرازی بڕینی خولاوەی ئاسایی دروستکردنیان مەحاڵە. هەروەها دروستکردنی گۆشەی ناوەوەی تەواو تیژ بە نیوەتیرەی زۆر بچووک یەکێکی ترە لە باشییە سەرەکییەکانی ئەم شێوازە.
خراپییەکانی ئیسپارک
- خێرایی کەمی هەڵگرتنی ماددە: ڕێژەی لابردنی ماددە لە پرۆسەی ئیسپارکدا، بەهۆی میکانیزمی توانەوە و بەهەڵمبوونی هێدی‌هێدیی ناو پریشکەکانەوە، زۆر لە شێوازە کۆنەکان (وەک فرێزکاری یان خەڕاتی) هێواشترە.
- سنووری ماشینکاریی ماددە نەگەیەنەرەکانی کارەبا: پرۆسەی ئیسپارک لە بنەڕەتدا پشت بە گەیەنەریی کارەبایی پارچەی کار دەبەستێت. هەرچەندە شێوازێک بۆ ماشینکاریی هەندێک سیرامیکی نەگەیەنەر لە بارودۆخ و ڕێکخستنی تایبەتدا پێشنیار کراوە، بەڵام ماددە نەگەیەنەرەکانی کارەبا بە گشتی بەم شێوازە ماشینکاری ناکرێن.
- داخورانی بەردەوامی ئەلیکترۆد (داخورانی ئامراز): دەرهاویشتنی کارەبایی لە کاتی هەڵگرتنی ماددە لە پارچەی کاردا، کاریگەریی داخوراندنیش لەسەر خودی ئەلیکترۆدەکە دادەنێت و چاڵی بچووکی تێدا دروست دەکات. ئەم داخورانە بەردەوامە دووبارە دروستکردنی گۆشەی تەواو تیژ لەسەر پارچەی کار قورس دەکات، و پێویستی بە گۆڕینی بەردەوامی ئامراز یان بەکارهێنانی ستراتیژیی قەرەبووکردنەوەی داخوران هەیە.
- دروستبوونی چینی دووبارە ڕەقبوونەوە : گەرمیی توندی کەناڵی پلازما بەشێک لە ماددەکە دەتوێنێتەوە و بەهەڵمی دەکات. بەشێک لەم کانزا تواوەیە پێش ئەوەی شلە نەگەیەنەرەکە بیشوات، دووبارە لەسەر ڕووکارەکە ڕەق دەبێتەوە و چینێک بە ناوی چینی دووبارە ڕەقبوونەوە دروست دەکات، کە دەتوانێت فشاری کێشانی ماوەیی لە پارچەکەدا دروست بکات.
- بەکاربردنی زۆری وزە و تێچووی سەرەتاییی ئامێر: بەکاربردنی تایبەتی وزە لە ئامێرەکانی ئیسپارکدا زۆر بەرزە. جگە لەوەش، کڕین و دامەزراندنی ئەم ئامێرە ئاڵۆزانە، ڕاهێنانی ئۆپەرەیتەر و دابینکردنی ئەلیکترۆد و شلەی نەگەیەنەری گونجاو، تێچوویەکی سەرەتایی و بەردەوامی زۆری هەیە.
