مجله ساپل
از دروغ تا واقعیت: پلاستیکهای طبیعت دوستی که قاتل خاموش زمین شدند
کافی است نگاهی به اطراف خود بیندازید؛ امروزه تقریباً روی هر پلاستیکی که به دستمان میرسد، از کیسههای خرید معمولی گرفته تا کیسههای زباله حیوانات خانگی و کاورهای نایلونی خشکشویی، جملاتی فریبنده مانند «صد درصد قابل تجزیه» یا «دوستدار طبیعت» خودنمایی میکنند. ایده پشت این تبلیغات در ابتدا بسیار هیجانانگیز به نظر میرسد: تولید یک پلاستیک یکبارمصرف که به جای هزاران سال ماندگاری در طبیعت، ظرف چند ده سال کاملاً غیب و نابود شود!
اما حقیقتِ پشت این ویترینهای زیبای سبز، بسیار تاریکتر از آن چیزی است که به ما نشان میدهند. واقعیت این است که پشت تمام این ادعاهای قشنگ، یک ترفند بازاریابی بزرگ به نام «فریب سبز» پنهان شده است. بسیاری از این محصولات در حقیقت پلاستیکهای نفتی معمولی هستند که فقط نامهای فریبندهای مثل «تجزیهپذیر» یا «کمپوستپذیر» را یدک میکشند، در حالی که در دنیای واقعی هیچگاه به طور کامل تجزیه نمیشوند و ادعای زیستتخریبپذیری آنها صرفاً یک ترفند تجاری است.
پلاستیک «اکسو-تخریبپذیر» چیست؟
پلاستیکهای «اکسو-تخریبپذیر» (Oxo-degradable) در ظاهر شبیه به یک معجزه تکنولوژیک به نظر میرسند، اما در حقیقت هیچ تفاوتی با پلاستیکهای معمولی و سنتی ساختهشده از نفت ندارند. فوت وفن کار بسیار ساده است؛ تولیدکنندگان در زمان ساخت این نوع پلاستیک، مقادیر کمی از نمکهای فلزی (مانند فلزات واسطه آهن یا نیکل) را به عنوان افزودنی به مواد اولیه نایلون اضافه میکنند .
داستان از زمانی شروع میشود که این کیسه پلاستیکی یا نایلون خشکشویی پس از مصرف، در طبیعت رها شده و در معرض نور خورشید (اشعه فرابنفش) و اکسیژن هوا قرار میگیرد. در این حالت، نمکهای فلزی فعال میشوند و مثل یک قیچی تیز شیمیایی عمل میکنند؛ آنها فرآیند اکسیداسیون را سرعت بخشیده و شروع به بریدن و تکهتکه کردن زنجیرههای طولانی پلیمرهای پلاستیک میکنند. این فرآیند شیمیایی به قدری سریع رخ میدهد که تنها در عرض ۱۲ ماه، ساختار منسجم پلاستیک از هم میپاشد و نایلون جلوی چشمان ما پارهپاره و در نهایت غیب میشود.
کافی است نگاهی به اطراف خود بیندازید؛ امروزه تقریباً روی هر پلاستیکی که به دستمان میرسد، از کیسههای خرید معمولی گرفته تا کیسههای زباله حیوانات خانگی و کاورهای نایلونی خشکشویی، جملاتی فریبنده مانند «صد درصد قابل تجزیه» یا «دوستدار طبیعت» خودنمایی میکنند. ایده پشت این تبلیغات در ابتدا بسیار هیجانانگیز به نظر میرسد: تولید یک پلاستیک یکبارمصرف که به جای هزاران سال ماندگاری در طبیعت، ظرف چند ده سال کاملاً غیب و نابود شود!
اما حقیقتِ پشت این ویترینهای زیبای سبز، بسیار تاریکتر از آن چیزی است که به ما نشان میدهند. واقعیت این است که پشت تمام این ادعاهای قشنگ، یک ترفند بازاریابی بزرگ به نام «فریب سبز» پنهان شده است. بسیاری از این محصولات در حقیقت پلاستیکهای نفتی معمولی هستند که فقط نامهای فریبندهای مثل «تجزیهپذیر» یا «کمپوستپذیر» را یدک میکشند، در حالی که در دنیای واقعی هیچگاه به طور کامل تجزیه نمیشوند و ادعای زیستتخریبپذیری آنها صرفاً یک ترفند تجاری است.
پلاستیک «اکسو-تخریبپذیر» چیست؟
پلاستیکهای «اکسو-تخریبپذیر» (Oxo-degradable) در ظاهر شبیه به یک معجزه تکنولوژیک به نظر میرسند، اما در حقیقت هیچ تفاوتی با پلاستیکهای معمولی و سنتی ساختهشده از نفت ندارند. فوت وفن کار بسیار ساده است؛ تولیدکنندگان در زمان ساخت این نوع پلاستیک، مقادیر کمی از نمکهای فلزی (مانند فلزات واسطه آهن یا نیکل) را به عنوان افزودنی به مواد اولیه نایلون اضافه میکنند .
داستان از زمانی شروع میشود که این کیسه پلاستیکی یا نایلون خشکشویی پس از مصرف، در طبیعت رها شده و در معرض نور خورشید (اشعه فرابنفش) و اکسیژن هوا قرار میگیرد. در این حالت، نمکهای فلزی فعال میشوند و مثل یک قیچی تیز شیمیایی عمل میکنند؛ آنها فرآیند اکسیداسیون را سرعت بخشیده و شروع به بریدن و تکهتکه کردن زنجیرههای طولانی پلیمرهای پلاستیک میکنند. این فرآیند شیمیایی به قدری سریع رخ میدهد که تنها در عرض ۱۲ ماه، ساختار منسجم پلاستیک از هم میپاشد و نایلون جلوی چشمان ما پارهپاره و در نهایت غیب میشود.
ما هم به عنوان مصرفکننده خوشحال میشویم و تصور میکنیم این پلاستیک جادویی با موفقیت تجزیه شده و به آغوش طبیعت بازگشته است. شرکتهای سازنده نیز از همین ترفند استفاده کرده و محصولات خود را با برچسبهای سبزی مثل «زیستتخریبپذیر» یا «کمپوستپذیر» تبلیغ میکنند. اما این غیب شدن، فقط یک شعبدهبازی و جادوی دروغین است! حقیقت این است که داستان اصلی و تاریک پلاستیکهای اکسو تازه از همینجا شروع میشود؛ جایی که پلاستیک از جلوی چشم ما پنهان شده، اما آسیب واقعی آن به زمین آغاز میگردد و تبدیل به میکرو پلاستیک ها می شوند که در ادامه به این موضوع می پردازیم.
نکته: امروزه پلاستیک های زیست تخریب پذیر در حال ساخته شدن هستند و کاملا با این نوع از پلاستیک ها اکسو- تخریب پذیرند متفاوتند. برای اطلاعات بیشتر مقاله پلاستیک زیست تخریب پذیر چیست؟ را بخوانید.
پلاستیکهایی که تبدیل به ذرات نامرئی سمی میشوند
میکروبها و باکتریهای طبیعت اصلاً این پلاستیکها را به عنوان غذا نمیشناسند، پس هیچکس آنها را هضم یا نابود نمیکند. پلاستیک اکسو در واقع ناپدید نشده؛ بلکه فقط به میلیونها ذرهی فوقالعاده ریز و نامرئی به نام «میکروپلاستیک» تبدیل شده است. این ذرات ریز سمی در خاک و اقیانوسها پخش میشوند، ماهیها و پرندهها آنها را اشتباهی میخورند و در نهایت، از طریق زنجیره غذایی سر از بشقاب غذای خود ما درمیآورند. یعنی این پلاستیکها نه تنها مشکل زباله را حل نکردهاند، بلکه آن را به یک فاجعه نامرئی و خطرناک تر تبدیل کردهاند.
دفن زباله: چرا این پلاستیکها در خاک زنده میمانند؟
بیشتر پلاستیکهایی که دور میاندازیم سر از محلهای دفن زباله درمیآورند. این پلاستیکهای اکسو برای تکهتکه شدن به دو چیز نیاز دارند: اکسیژن و نور خورشید. اما وقتی زبالهها زیر خاک دفن و فشرده میشوند، محیط کاملاً تاریک و بدون اکسیژن (بیهوازی) میشود. در نتیجه، این پلاستیکها مثل نایلونهای معمولی بدون هیچ تغییری تا سالها زیر خاک باقی میمانند. تازه، اگر هم به فرض محال در آن عمق تاریک تجزیه شوند، گاز خطرناکی به نام «متان» تولید میکنند که زمین را به شدت گرم میکند و ۲۵ برابر از دیاکسید کربن برای محیط زیست مضرتر است .
دنیا چطور مچِ این پلاستیکهای دروغین را گرفت؟
وقتی دانشمندان متوجه این فریب بزرگ شدند، صدای اعتراض همه بلند شد:
- اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۸ کل این پلاستیکهای اکسو-تخریبپذیر را به خاطر خطرات تولید میکروپلاستیک ممنوع کرد
- در آمریکا، دولت به شرکتهایی که ادعای دروغین زیستتخریبپذیری داشتند هشدارهای جدی قانونی داد و کارشان را متوقف کرد
- غولهای بزرگی مثل نستله و پپسی هم استفاده از این پلاستیکها را به طور کامل بایکوت و تحریم کردند
راهکار واقعی چیست؟
برای نجات زمین، باید دور پلاستیکهای اکسو-تخریبپذیر را خط بکشیم و به سراغ راهحلهای واقعی برویم:
- بازیافت و استفاده مجدد از پلاستیک های موجود که انواع ظروف و بسته بندی ها با استفاده از آن ها تولید شده اند. و استفاده از کدهای بازیافت بر روی ظروف و قطعات پلاستیکی.
- پلاستیکهای واقعاً گیاهی و کمپوستپذیر: ساختهشده از نشاسته ذرت، نیشکر یا بامبو که در طبیعت واقعاً هضم شده و به کود مفید برای خاک تبدیل میشوند
- . فناوری پلاستیکهای زنده:همان ایده شگفتانگیزی که باکتریهای خفته را درون بافت پلاستیک جاسازی میکند تا وقتی کارمان با آن تمام شد و در کود قرار گرفت، باکتریها بیدار شوند و پلاستیک را از درون، بدون تولید حتی یک ذره میکروپلاستیک، ظرف چند روز کاملاً نابود کنند.
به موارد 2 و 3 در مقاله پلاستیک زیست تخریب پذیر به صورت کامل پرداخته ایم.
گالن پلاستیکی
بطری پلاستیکی
درب پلاستیکی
